طبیعت زخمی؛ روایت خاموش نابودی در ایران
که در آن، توسعه اقتصادی و پروژههای عمرانی بر حفظ منابع طبیعی اولویت یافتهاند. سدسازیهای گسترده، انتقالهای غیرکارشناسی آب، تخریب جنگلها و گسترش صنایع آلاینده، همگی نمونههایی از تصمیماتی هستند که در ظاهر با هدف پیشرفت اجرا شدهاند، اما در عمل، بخشی از اکوسیستم کشور را با آسیبهای جدی مواجه کردهاند. در چنین شرایطی، طبیعت نه بهعنوان سرمایهای ملی و محدود، بلکه بهعنوان منبعی پایانناپذیر تلقی شده که میتوان بدون نگرانی از آینده از آن بهرهبرداری کرد. یکی از آشکارترین نشانههای این بحران، وضعیت منابع آبی ایران است. خشک شدن دریاچهها، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و بحران کمآبی در بسیاری از استانها، تنها بخشی از پیامدهای مدیریت نادرست منابع آب است. دریاچههایی که زمانی بخشی از هویت طبیعی ایران بودند، امروز به زمینهایی خشک و ترکخورده تبدیل شدهاند و رودخانههایی که زندگی را به شهرها و روستاها میرساندند، در بسیاری از مناطق دیگر توان گذشته را ندارند. این وضعیت، نه تنها محیط زیست، بلکه معیشت مردم، کشاورزی و حتی ثبات اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. آلودگی هوا نیز به یکی دیگر از بحرانهای جدی ایران تبدیل شده است. شهرهای بزرگ، بهویژه در فصلهای سرد سال، زیر لایهای از دود و آلودگی فرو میروند و سلامت میلیونها نفر در معرض تهدید قرار میگیرد. افزایش خودروهای فرسوده، ضعف در حملونقل عمومی، و وابستگی به سوختهای آلاینده، از جمله عواملی هستند که این بحران را تشدید کردهاند. با این حال، ریشه اصلی مسئله را باید در نبود سیاستگذاری پایدار و کمتوجهی به استانداردهای زیستمحیطی جستوجو کرد. از سوی دیگر، نابودی طبیعت در ایران با مسئله مشارکت عمومی و محدودیت فعالیتهای مدنی نیز ارتباط دارد. فعالان محیط زیست در بسیاری از موارد، با دشواریها و محدودیتهایی روبهرو هستند و همین مسئله باعث شده است که بخشی از ظرفیت جامعه برای حفاظت از طبیعت تضعیف شود. در حالی که حل بحرانهای زیستمحیطی نیازمند همکاری دولت، جامعه و نهادهای مستقل است، نبود فضای کافی برای مشارکت آزادانه میتواند روند اصلاح را کندتر کند. محیط زیست، برخلاف بسیاری از مسائل سیاسی، موضوعی نیست که بتوان پیامدهای آن را به تعویق انداخت. طبیعت، در برابر تصمیمات اشتباه، واکنشی تدریجی اما عمیق نشان میدهد؛ واکنشی که گاهی جبران آن دههها زمان میبرد. نابودی جنگلها، فرسایش خاک و کاهش منابع آب، بحرانهایی نیستند که تنها نسل امروز را تحت تأثیر قرار دهند، بلکه آینده نسلهای بعد را نیز تهدید میکنند. در نهایت، نجات محیط زیست ایران نیازمند تغییری اساسی در نوع نگاه به توسعه و مدیریت منابع است. توسعهای که طبیعت را قربانی کند، در بلندمدت نهتنها پایدار نخواهد بود، بلکه خود به عامل بحرانهای اقتصادی و اجتماعی تبدیل میشود. آینده ایران، تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا سیاستگذاریها میتوانند میان پیشرفت و حفظ طبیعت تعادل برقرار کنند یا نه. طبیعت ایران هنوز کاملاً خاموش نشده، اما صدای فرسودگی آن هر روز بلندتر از گذشته شنیده میشود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر